Afstudeerfeest

Tijdens het afstudeerfeest dat ik samen met Casper organiseerde op 21 november 2009 (zie ook de foto's), hield ik de volgende voordracht:

"Wazig, donker, lantaarnpalen, trams, bouwlampen, mist, eigen kast?, grasmaaiers, straatvegers, peren, voorlezen, Wipneus en Pim, wiebelen, denk denk denk, modelspoorbaan, Batavia, varen, zeilen, kijkdoos, voorstelling, viool, zwart, dekentje, licht, warm, rugpijn, uitrekken, dansen, warmte, enge man, dode kip, regen, kikkers, Tom Cruise, The Game, vrouwen versieren, wedstrijd, winnaar, illusie, eenzaamheid, bestaan, leven, leegte, diepte, zwart, lang, alleen, wiebelig, zwaar, kwetsbaar, kaal, spierpijn, tranen, liefdeloos, lange dagen, slimme dingen, imponeren, twijfelen, zeuren, te kort, droog, brok in keel, tranen, lichaam, zacht, warm, vochtig, verlangen, welkom, meer, nu, langer, wou altijd, wist niet hoe, te veel, overweldigend, vol, verzadigd, vermoeid, doorgedraaid, doorgespoeld, hou van jou - mis jou - wíl jou!

Een paar weken geleden zat ik in de tram. Ik had een aantal glazen wijn op (het aantal zelf is niet te achterhalen, want er werd aan de lopende band wijn bijgeschonken). Er trok een storm door mij heen, en als vanzelf pakte ik mijn opschrijfboekje en begon in trefwoorden alles op te schrijven wat er in mij op kwam. Het resultaat heb ik zojuist aan jullie voorgelezen. Een dergelijke reeks woorden biedt allereerst natuurlijk een inkijkje in mijn innerlijke belevingswereld (die was ook zo geweest, als er geen wijn aan te pas was gekomen). Het laat ook zien hoe prachtig en soepel gedachten van het ene naar het andere onderwerp kunnen gaan, zonder daarbij een logische tussenstap te eisen van hun denker.

Een derde inzicht naar aanleiding van mijn notities - een observatie die ik al eerder bij mezelf had gedaan - is dat mijn gedachten voor een groot deel lang zo positief niet zijn. Vaak spoken er allerlei moeilijke gedachten en bijbehorende vervelende gevoelens door mijn lijf. Bijvoorbeeld over eenzaamheid, falen of verlies. Soms echter zijn er ook zware gevoelens die in eerste instantie verder niet te duiden zijn. In een deel van de gevallen zijn die gevoelens, zo blijkt bij nadere overweging, het residu van vervelende belevenissen in een droom die ik de nacht daarvoor had. Soms ligt het ook gewoon aan het grijze weer (denk ik dan).
Maar op andere momenten hebben die grote, duistere gevoelens ook duidelijk te maken met één van de zogenaamde “grote, uiteindelijke waarheden”, zoals ik ze noem. Ik zal er nu een paar bespreken.

Ik wil jullie vragen om eerst even diep adem te halen, en ook tijdens mijn verhaal goed te blijven ademhalen. Alleen dan merk je het als iets in mijn verhaal bij u resoneert. Resoneren wil zeggen dat het een al dan niet gevoelige snaar raakt van binnen en dat is met deze “uiteindelijke waarheden” meestal wel het geval.

Hier komen ze dan.

1. Het universum is heel groot en onze eigen wereld is heel klein.
2. Het leven duurt kort.
3. Alleen de eerste paar maanden van je leven is alles bijzonder, daarna is alles gewoon.
4. Alles wat je als mens onderneemt is onbelangrijk.
5. Wat vandaag wordt gedaan, is morgen weer vergeten.
6. In wezen ben je altijd alleen.
7. Alles wat je beleeft, alles wat je zo fijn vindt, is te herleiden tot de verplaatsing van energie in ruimte-tijd.
8. Van de meeste dingen die lekker zijn, ga je dood.
9. Iederéén gaat dood.
10. Alles gaat kapot.

Het is duidelijk te merken aan jullie reactie dat jullie het met een aantal van deze waarheden niet eens zijn. Vergeet echter niet dat het hier gaat om waarheden, en de eigenschap van een waarheid is dat er niet over gediscussieerd kan worden. En ook niet hoeft te worden. Een waarheid is per definitie een ware uitspraak en als een uitspraak waar is, hoeft er dus niet meer nagedacht te worden over de eventuele waarheid van het tegendeel van de uitspraak. Het tegendeel is immers per definitie onwaar.

Ik wil er echter meteen aan toevoegen dat jullie reactie op de grote, uiteindelijke waarheden volkomen gezond en natuurlijk is. Als je het eens was met elk punt op het lijstje en je zou er ook naar leven, dan zou je waarschijnlijk derdegraads depressief zijn.

Als je het werkelijk met elk punt van het lijstje oneens bent, dan kan het zijn dat je tot nu toe in een droomwereld hebt geleefd en dat je op dit moment het gevoel hebt wakker te worden. Omdat het in dat geval de eerste keer is dat je de wereld om je heen zo ziet als hij daadwerkelijk is (met andere woorden: dat je voor het eerst een verlichte staat bereikt), is het verstandig om degene die naast je zit, te vragen om je even vast te houden, desnoods even mee naar buiten te nemen. De “uiteindelijke waarheden” zijn de eerste keer dat je ze hoort vaak te schokkend om normaal te kunnen blijven functioneren.

Een andere mogelijkheid is dat je reeds op de hoogte was van alle uiteindelijke waarheden en ermee hebt leren leven. Dat wil zeggen, je hebt na een korte tijd van neerslachtigheid en problemen op elk vlak van het bestaan, de depressie overwonnen en het lijstje met waarheden naast je neer gelegd (wetende dat ze daar niet minder waar van zouden worden) en vervolgens de draad van het leven weer opgepakt. In dat geval: petje af!

Nog een derde mogelijkheid - het meest voorkomende geval - is dat je af en toe een moment hebt beleefd waarop één van de “uiteindelijke waarheden” in alle hevigheid tot je doordrong. Dat kan zijn in de bus, in het bos, misschien terwijl je stond te wachten op degene met wie je had afgesproken (die vervolgens niet kwam opdagen), in het vliegtuig met uitzicht over het wolkendek, of terwijl je lag te zoenen met de buurvrouw. Het mooie is dat je toen waarschijnlijk gauw iets zocht en vond om de overweldigende schok, de diepe pijn, de ruwe leegte en de hartverscheurende eenzaamheid van dat moment niet te hoeven voelen. Je begon gauw te praten over de economische crisis, pakte een krantje op om te lezen over Frans Bauer, stak snel nog een sigaretje op, goot een glas bier naar binnen of zette de muziek wat harder.

Ondertussen bleef het echter knagen. Uit onderzoek is zelfs gebleken dat in Nederland gemiddeld één op de vijf mensen die je op straat tegenkomt, op dat moment een moeilijke gedachte heeft, of een knoop in de buik, of misschien zelfs wel een brok in de keel. Schijn bedriegt wat dat betreft, want de meeste van deze mensen hebben de vaardigheid ontwikkeld om ondanks de schrijnende pijn van binnen, toch een heuse glimlach te dragen. Als je zo iemand zou vragen wat eraan scheelde, dan zou je als antwoord krijgen: “Niks, hoezo, je ziet toch dat ik blij ben?” En zo houdt iedereen zijn diepste twijfels, verdriet en pijn voor zichzelf.

Ook ik zelf had mij deze tactiek van verbergen, verdringen en ontkennen geheel eigen gemaakt. Ik ben lange tijd de altijd optimistische Matthias geweest, die de sfeer herstelde wanneer dat nodig was, die hard werkte, omdat anderen dat niet deden en die zijn lot vaak zwijgend (en breed glimlachend) droeg, maar het ondertussen vervloekte. Daar kwam verandering in toen ik in het afgelopen jaar ontdekte dat er mensen bestaan die hun verdedigingsmuren aan het afbreken zijn. Deze mensen laten zich raken door anderen en zijn er voor elkaar. Ze zijn er als je even behoefte hebt aan een paar armen om je heen, of aan een bemoedigende aai over je bol. Ze zijn er ook als je heel hard wilt huilen om álles. Liefde stroomt rijkelijk tussen hen. Je mag er van nemen én je kunt het ook geven (wat minstens zo heerlijk is).

Ik heb ontdekt dat vrijuit stromende liefde precies datgene is, wat ontbrak in mijn wereld. Vaak had ik het idee dat ik met mijn liefde onder de arm liep, dat ik het niet kwijt kon. Druk was ik daarom op zoek naar een prinsesje, aan wie ik mijn liefde kon geven. Maar altijd als ik er eentje tegenkwam gooide ik het hele handeltje op haar en dat was natuurlijk niet zo plezierig.

Dat kon zo niet langer. Het zou beter zijn als alles niet op één iemand aan hoefde te komen. Maar hoe kun je er nu voor zorgen dat er wat meer liefde kan stromen tussen mensen? Ik ben daar ook nog niet helemaal uit, maar een paar ideeën heb ik er wel over. In de eerste plaats: zorgvuldig zijn in contacten met vrienden. Niet zeggen: “ik bel nog wel” en het vervolgens niet doen. Zeg dan “ik heb deze dagen geen tijd voor je en dat vind ik echt jammer” (kusje). Zelf ook eens het initiatief nemen in vriendschappen waar het altijd van de andere kant komt. Luisteren, niet voor iemand invullen. Meeleven met iemands problemen, maar ze niet koortsachtig proberen op te lossen. Elkaar steunen en aanmoedigen. Maar ook elkaar wat warmte bieden als het nodig is. Eén van de heerlijke dingen die ik heb geleerd de afgelopen tijd is om mensen te omarmen of te omhelzen. Het is voor beide deelnemers van een “knuffel” een gelegenheid om tot rust te komen, om troost te vinden, om je even op te warmen of om anderzijds nieuwe energie op te doen.

Onze maatschappij is echter nogal een afstandelijke maatschappij en in het algemeen probeert iedereen elkaars aanraking zorgvuldig te ontwijken. Vaak uit angst dat de aanraking als agressief of seksueel getint wordt opgevat. Het zou heel mooi zijn als we daar een beetje vanaf zouden kunnen. En het liefst vanavond nog. Misschien is het echter nodig om eerst even een korte inleiding te geven over de techniek van de omarming. Wat vaak mis gaat is dat de omhelzing een kort en vluchtig moment is. Bijvoorbeeld om te voorkomen dat anderen er maar vreemde dingen van gaan denken. Ook is de afstand tussen de beide deelnemers vaak te groot en blijft het bij een omhelzing van de schouderpartij.

Ik wil zometeen graag demonstreren hoe de ideale omhelzing eruit ziet. Daarvoor heb ik iemand van jullie nodig. Maar eerst doen we even een ademhalingsoefening, om er een beetje in te komen.

• Stoelen aan de kant, zorg voor ruimte om je armen te bewegen
• Twee keer op (inademen) en neer (uitademen) bewegen, de derde keer verder omhoog
• Zo ver mogelijk uitrekken en blijven in die positie
• Adem uit en laat alles los en naar beneden komen

Dan volgt nu als vanzelf een omhelzing. Als je zin hebt om mee te doen en er zit iemand dichtbij die je best wel eens zou willen omhelzen (misschien heeft hij of zij wel een moeilijke gedachte op dit moment), ga je gang!

Wie wil het met mij even voordoen?

• Sta recht tegenover elkaar
• Buig de knieën licht
• Leg een hand onderaan en bovenaan de rug
• Bewaar je evenwicht en blijf op eigen benen staan
• Adem diep in
• Voel jouw buik tegen de buik van de ander
• Neem de tijd
• Als je klaar bent, laat dat dan merken door een subtiele beweging van je hand

Dat was toch niet zo heel moeilijk zou je zeggen... Als je later op de avond nog eens zin hebt in een omhelzing: ik ben altijd bereid! En je zult er versteld van staan hoeveel meer mensen dat ook zijn. Laat de liefde stromen!"

P.S. Casper en ik speelden later op de avond nog een (sterk ingekorte versie) van Canto Ostinato.