Filmrecensie van "Ghesus the Movie 1" en "Ghesus: The Movie – Second Version"

Recentelijk uitgekomen en nu al een megahit op YouTube: deze twee prachtige films van Lars Noback en kornuiten, die sinds begin deze maand verenigd zijn in het filmproductiebedrijf “No dick films - films met ballen”. De films bieden een interessante kijk op de ideeënwereld van een stel hedendaagse scholieren van om en nabij de 14 jaar: we krijgen inzicht in de problematiek die zij ondervinden terwijl ze in deze onstuimige samenleving proberen het hoofd boven water te houden en tevens zien we de conceptueel sterke oplossingen die zij creëren om met die problemen om te gaan.
Dat de nog jonge makers reeds een verknipte geest hebben, blijkt uit het feit dat zij met het op film vastgelegde materiaal niet konden komen tot één film, maar er uiteindelijk twee hebben gemonteerd. Beide films vertellen een totaal ander verhaal, hoewel ze natuurlijk ook gedeelde elementen hebben. De makers hebben de continuïteit willen aangeven door in de titel beide keren “Ghesus” - de hoofdpersoon van het verhaal - op te nemen, maar ze hebben tevens de grote verschillen willen benadrukken door de ene film “the Movie 1” te noemen, en de andere film niet zoals te verwachten valt “the Movie 2”, maar juist “The Movie - Second Version”. Een gewaagde keuze, die echter duidelijk zijn vruchten afwerpt bij het internetpubliek. Mensen die beide films online hebben bekeken, hebben veelal direct hun keuze gemaakt en winden in hun commentaar geen doekjes om hun uitgesproken voorkeur voor “the Movie 1” of juist voor “The Movie - Second Version”. De eerstgenoemden zijn fans van het eerste uur, puristen en dogmatisten die tevens van mening zijn dat men een eenmaal gemonteerde film niet nog eens moet monteren. De laatstgenoemden, die kiezen voor de tweede versie van de film, zijn fans die vanaf het begin af aan ontevreden waren over de eerste versie. Fans van de eerste versie menen echter dat dit gewoonweg ligt aan hun tekort aan intelligentie, omdat de keus wel móet vallen op de eerste film - als men tenminste voldoende hersenen heeft om de intrigerende maar nogal gecompliceerde verhaallijn te kunnen doorzien. De discussies lopen door dergelijke aantijgingen hoog op en men scheldt elkaar op internetfora dan ook graag uit met uitdrukkingen die in het normale taalgebruik doorgaans niet worden gehanteerd.

Nu een korte inleiding is gegeven op het werk van “No dick films”, wil ik graag enkele grote thema’s belichten, die Lars en zijn vrienden op imposante wijze door de plot van hun film hebben verweven. Het knappe is dat zij al filmend haast ongemerkt belangrijke inzichten doorgeven over het soms plotselinge optreden van dood, de diepere zin achter het leven of de problemen die men ondervindt bij het uitkiezen van een religieus leider, maar ook worden film-filosofische vraagstukken behandeld zoals: “Kan een rol door verschillende personen worden gespeeld en toch geloofwaardig blijven?”
De zinspeling in de titel van de film die de atheïstische jongelui uit het oosten van ons land maken op de welbekende religieuze leider uit de eerste eeuw na Christus, is wellicht voor de hand liggend in dit soort religiekritische films. De keuze voor “Ghesus” echter - de “u” spreekt men uit als “oe” - biedt tevens gelegenheid om het probleem van racisme ten overstaan van Mexicanen aan de kaak te stellen. De jonge filmmakers/acteurs hebben natuurlijk in hun dagelijks leven op een katholieke school veel te maken met de onheuse behandeling van Mexicaanse jongelui. Zij willen echter niet moraliserend optreden richting de kijker, maar hem slechts een klein schuldgevoel aanpraten. De volgende keer dat deze dan een Mexicaan tegenkomt, zal hij hem- zo hopen althans de filmmakers - met respect behandelen.
Er moet echter nogmaals opgemerkt worden dat het slechts blijft bij een voorzichtige suggestie van het racismeprobleem. Wat blijkt namelijk? Ghesus wordt wel genoemd, maar het is in de film volstrekt onduidelijk wie van de personen op het witte doek nu feitelijk Ghesus is. Alle spelers dragen - echter niet allemaal op het zelfde moment - de inmiddels wereldberoemde en tevens op eBay zeer gewilde sombrero, waardoor het onduidelijk is wie op welk moment de “zwarte piet” is. Deze principiële onduidelijkheid in de plot van de film is een bewuste keuze van de makers geweest. In een interview met de Hoogeveensche Courant vertellen zij over hun motivatie: “Het grote gehalte aan structurele onzekerheid doet de kijker als het goed is contempleren over zijn eigen onzekerheden in het leven.” Wederom een filosofische insteek dus, en een aanmoediging tot zelfreflectie.
Echter de filosofische, contemplatieve neiging in de beide “Ghesus” films slaat nimmer om in een voor de hand liggende depressiviteit of een sombere kijk op de typisch menselijke omstandigheid: het geworpen zijn in een volstrekt onbegrijpelijke wereld. Zo speelt in de films steeds “de dood” een belangrijke rol, maar die zal nooit bij name genoemd worden. Daarentegen nemen de makers hun toevlucht tot diverse stijlmiddelen, om te verhullen waar zij het over hebben. Zo fungeert op diverse plaatsen in hun films “de val” als metafoor voor de dood. Die treedt ook vaak plotseling in en de gevolgen zijn niet te overzien. Daarnaast wordt er gespeeld met het begrip “onsterfelijkheid” als “Ghesus”, nadat aan hem is aangekondigd: “It is time to meet your doom,” niet dood lijkt te kunnen gaan, ondanks de vele honderden rake klappen die aan hem worden uitgedeeld door zijn tegenspeler. Brian, één van de medewerkers van No dick films, levert hierop in zijn weblog het volgende commentaar: “Als 14-jarige heb je het gevoel dat je alles wel aankunt, dat je het eeuwige leven hebt. Toen mijn cavia vorige week overleed, zag ik wel in dat dat echt niet zo is. En die ontdekking wilde ik met de kijkers delen.”

Dan nog een paar opmerkingen over de verschillen tussen beide films. Het is alleen al uit de muziekkeuze duidelijk dat “the Movie 1” een veel optimistischer kijk op het leven geeft dan “The Movie - Second Version”. We vinden er ook één van hun beroemde gevallen van een “split-between-balls-cut”: een filmisch zeer sterk stijlmiddel dat door de heren vaak wordt toegepast en welhaast als typerend voor hun werk kan worden beschouwd. Het betreft hier de scène met de fietstassen van het merk “Dickies” - wat keurig wordt weggepiept (geen commerciële reclame in idealistisch werk!). De existentiële twijfel die acteur Brian hier oproept met zijn opmerking over de levenslange garantie van de tas - alsof een dergelijke garantie überhaupt te bieden valt - is in deze context licht ironisch en niet zonder zelfspot. Het is mooi om te zien dat daarna ook het gevoel van verdriet - dat een ieder van ons toch van tijd tot tijd overkomt - een plek krijgt in het leven van Ghesus, die hier zelfs voor een paar seconden op de kop wordt gefilmd, waarmee door de makers gelijk een vraagteken wordt geplaatst bij de oprechtheid van de getoonde emotie.
De parallelscène in “The Movie: Second Version” heeft van zichzelf een vrij bittere bijsmaak. Dit lijkt te maken te hebben met het onder filmregisseurs welbekende Kuleshov effect, waarbij de emotionele lading van een betreffend shot voor een groot deel afhankelijk wordt gemaakt van het voorgaande shot. Nadat Brian op de grond is gevallen en hiermee dus metaforisch zijn eigen dood in beeld brengt, wordt in het volgende shot naar hem verwezen alsof hij inderdaad inmiddels is overleden. Ghesus vraagt zich daar namelijk af: “Waar is die ene gozer nou?” Dit is een eufemistische uitdrukking voor de eigenlijke vraag: “Waar gaan we heen na onze dood?”. Direct na dit shot volgt een scène waarin Ghesus, kort na het emotionele intermezzo, al weer druk in de weer is zijn alledaagse activiteiten op te pakken. Deze scène drukt ons weer eens met de neus op de feiten: als je dood gaat, rouwt men er slechts kort om - enkele “seconden” later wordt de draad al weer opgepakt en is het alsof er niets gebeurd is.

Al met al zijn deze beide films dus schoolvoorbeelden van poëtisch-metaforische art films, echte “mensenfilms”, waar elke kijker op zijn eigen manier bij betrokken raakt: er zijn scènes voor elk wat wils: de pareltjes liggen in de beide Ghesus films voor het oprapen.