Het einde van de wetenschap is in zicht

De “natuurwetenschap” laat zich altijd van zijn beste kant zien wanneer het gaat om hele grote dingen: het universum op grotere schaal gedraagt zich volgens enkele relatief eenvoudige formules, die al jaren lang bekend zijn. Dat is heel prettig, want als je een peperdure missie organiseert naar Mars, wil je wel met grote nauwkeurigheid de baan van Mars kunnen berekenen en de precieze plek kunnen voorspellen waar Mars zich op de geplande dag van aankomst zal bevinden.
Niet alleen de grootschaligheid van objecten is in het voordeel van de wetenschap, maar ook de algemeenheid en wetmatigheid van die dingen. Zo kan men alleen op wetenschappelijke wijze een correlatie aanwijzen tussen fanatiek roken en en het ontwikkelen van longkanker als dit ook daadwerkelijk bij veel mensen samen gaat. En natuurlijk moet ook worden gekeken of dat niet toevallig is, onder andere door te kijken of mensen die niet roken ook niet net zo vaak longkanker krijgen als de rokers.
Ten grondslag aan dit soort wetenschappelijk onderzoek ligt als het goed is een hypothese aangaande een bepaald verschijnsel. Deze hypothese grijpt men niet zomaar uit de lucht, maar wordt opgesteld op basis van een bepaalde logische gedachtegang. Bijvoorbeeld: roken tast de longen aantoonbaar aan, dus waarom is het niet ook meteen oorzaak van longkanker? “Heel aannemelijk,” zo zeggen de wetenschappers dan tegen elkaar en zij beginnen met hun onderzoek…

Hoe ver men ook is gekomen met deze manier van wetenschap bedrijven, iets zegt mij dat daar een einde aan zal komen en dat er op een zeker moment ook ruimte moet worden gemaakt voor een minder “logische” wetenschap. Sommige dingen zijn nu eenmaal van zichzelf niet erg logisch of er is geen steekhoudende, voor de hand liggende verklaring voor te vinden. Daar komt bij dat de dingen zich op grote schaal dan wel wetmatig gedragen (iedereen gaat dood), maar op kleine schaal niet (de één gaat dood aan longkanker, de ander aan een hartkwaal).

Het is dus niet ondenkbaar dat niet álles zich laat voorspellen op de normale wetenschappelijke manier. Als je maar lang genoeg doorgaat, dan kom je volgens mij vanzelf dingen tegen die niet meer op die manier zijn te verklaren. Dat is dan het moment waarop de “irrationele wetenschap” in het leven zal moeten worden geroepen. Dit zou een wetenschap zijn die extreem wilde gokken doet om verklaringen te vinden voor bepaalde onbegrepen en onbegrijpelijke zaken. Het hierboven aangehaalde voorbeeld over sterven vraagt wellicht om een dergelijke irrationele benadering. Een eerste, vrij goede gok naar mijn inschatting, zou kunnen zijn dat de natuurlijke doodsoorzaak wordt bepaald door de lichaamshouding waarin men in de eerste levensjaren het meest heeft gelegen. Een terugkerende neiging naar het slapen in foetushouding heeft dan bijvoorbeeld een hartaanval op latere leeftijd als gevolg. Voortdurend plat op de rug liggen levert een nieraandoening op en onrustig slapen en de hele tijd heen en weer wiebelen in de wieg staat garant voor een heuse leveraandoening.
Tevens zou het vraagstuk “Wanneer zal ik sterven?” wellicht opgelost kunnen worden door bij te houden hoe vaak men zich achter het oor krabt. Het is zeer wel mogelijk dat het lichaam hiervoor een intern telmechanisme heeft ontwikkeld, dat een levensbeëindigend hormoon vrij laat komen indien een zeker aantal krab-bewegingen achter het oor heeft plaatsgevonden.
Nu heb ik het dus over zaken die op langere termijn spelen, maar er zijn ook talloze korte termijnproblemen die deze irrationele wetenschap misschien kan oplossen. Hoe wilder de hypotheses, des te beter. Neem nu bijvoorbeeld het te laat arriveren van de bus: mogelijkerwijs moet de verklaring niet gezocht worden in zaken als het tijdstip waarop de buschauffeur is vertrokken vanaf het beginpunt, het aantal mensen dat in de tussentijd is ingestapt of de drukte op de weg, maar simpelweg of de chauffeur al of niet een grote boodschap heeft gedaan op de betreffende dag. De energie impuls die dat meestal geeft - en de suspensie van energie die het te lang hiermee wachten vaak met zich meebrengt - kan zeer goed als verklaring dienen voor de fluctuerende aankomsttijden.
Verder schreeuwt een alledaags probleem als het vastlopen van de computer ook om een nieuwe uitleg. Immers: de ene keer treedt een fatala fout op wanneer men poogt om een eenvoudig plaatje in te voegen en op een andere dag is er bij exact dezelfde handeling niks aan de hand! Mogelijk is de verklaring hiervoor dus ook niet lokaal aan te wijzen, maar moet die op een grotere afstand van het apparaat gezocht worden. Zo kan er misschien een direct verband worden aangewezen tussen het optreden van dit soort bizarre fouten en de zich almaar ophopende stapel afwas bij de buren. De lezer zou voor de gein eens moeten navragen hoe groot de afwas is bij de buurman of buurvrouw, wanneer zijn computer weer eens kuren vertoont. Het is immers nog niet zo’n heel gek idee en als eenmaal de waarheid ervan is ingezien, valt er goud geld mee te verdienen. “De oplossing voor ál uw computerproblemen: doe de afwas van de buren!”
Ik hoop dat ik u hiermee voldoende heb ingewijd in deze nieuwe, irrationele wetenschap. Ten slotte stuur ik u dan de wereld in met de opdracht om eens goed om u heen te kijken en op de hierboven geschetste manier een irrationele verklaring te vinden voor al die irrationele zaken om u heen. U kunt dan bijvoorbeeld denken aan: het aantal gratis krantjes dat met zijn kop naar onderen dan wel met zijn kop naar boven in de trein ligt of de rekening in de pizzeria waar nooit iets van klopt. Ook zou u enkele gedachten kunnen spenderen aan dat ene liedje dat u zelf niet kent maar dat toch de hele dag door uw hoofd zeurt of bijvoorbeeld aan kaarsen die wel of niet druppen. Hoe zit dat nou eigenlijk?!